NVWA publiceert handboek voor juiste vermelding voedings- en gezondheidsclaims

Eerder heeft de NVWA al handboeken gepubliceerd over de volgende onderwerpen:

• nieuwe voedingsmiddelen;
• regelgeving voeding voor specifieke groepen;
• etikettering van levensmiddelen; en
• additieven voor levensmiddelenfabrikanten.

Uitgangspunt voor het handboek is de EU claimsverordening, Verordening (EG) nr. 1924/2006. Deze verordening is niet alleen van belang voor claims op etiketten van levensmiddelen, maar ook voor de vermelding van claims op bijvoorbeeld websites, folders en via social media.

De vermelding van voedings- en gezondheidsclaims is vrijwillig en mag alleen onder voorwaarden. Ook heeft de vermelding van claims gevolgen voor de verdere etikettering.

In het handboek wordt dieper ingegaan op voedingsclaims en de verschillende gezondheidsclaims. Daarnaast worden ook claims over specifieke onderwerpen behandeld. Verder komt de rol van de Keuringsraad, gespecialiseerd in gezondheidsreclame, aan de orde.

Om te checken of een voedings- of gezondheidsclaim is toegestaan heeft de NVWA een aantal stappenplannen opgenomen. Wel adviseert de NVWA hierbij ook altijd de van toepassing zijnde EU verordening te raadplegen.

Een aantal interpretaties en tips uit het handboek zullen wij hieronder bespreken.

Is een voedings- of gezondheidsclaim toegestaan?

De eerste stap is controleren of de voedings- of gezondheidsclaim is toegestaan. Een handig hulpmiddel hierbij is het EU Register. In dit register staat vermeld welke EU verordening van toepassing is. Deze verordening is van belang om te controleren of de claim aan alle vereisten voldoet.

Wilt u helemaal zeker zijn dat de gebruikte voedings- of gezondheidsclaims is toegestaan voor de Nederlandse markt? Dan kan deze gecontroleerd worden door de Keuringsraad.

Algemene beginselen en voorwaarden van belang voor alle claims

Bij de vermelding van voedings- en gezondheidsclaims moet altijd voldaan worden aan de algemene beginselen en voorwaarden. Een claim mag bijvoorbeeld nooit misleidend zijn, moet begrijpelijk zijn voor de consument en moet gebaseerd zijn op relevante wetenschappelijke gegevens.

Voldoen bijvoorbeeld twee producten aan de voedingsclaim “vetvrij”, maar bevat het ene product 50 % minder vet, dan mag dit niet geclaimd worden. Er is dan welswaar sprake van een verlaging, echter deze verlaging heeft geen bewezen nutritioneel of fysiologisch effect en geen betekenis voor de consument. In het handboek worden meerdere van dit soort voorbeelden genoemd, waaruit blijkt dat het belangrijk is altijd heel kritisch te kijken naar de voedings- en gezondheidsclaims die vermeld worden.

Reikwijdte claimswetgeving

De NVWA wijst er op dat de claimsverordening niet alleen van toepassing is op etiketten, maar ook op andere commerciële mededelingen over levensmiddelen die bestemd zijn om als zodanig aan de eindverbruiker te worden geleverd. Hieronder vallen bijvoorbeeld:

• websites;
• reclame;
• blogs/vlogs;
• social media etc.

Laat u, als exploitant, een commerciële mededeling door een derde partij doen, ook dan is de claimsverordening van toepassing.

Zelfs zoektermen op het internet, waardoor de bezoeker op een bepaalde webpagina komt, kunnen onder de reikwijdte van de claimsverordening vallen. Als voorbeeld wordt genoemd de zoekterm “botten”, die leidt tot een webpagina over een supplement met glucosamine. Of het product zelf dan ook een claim bevat, is irrelevant. Het gaat om de link die in dit geval wordt gelegd met botten.

Ook is voorzichtigheid geboden met online advertentiediensten, zoals Google Adwords. Online zoektermen mogen niet verwijzen naar een ziekte of aanduiding waarvoor producten worden gepresenteerd als zijnde geschikt voor het genezen of voorkomen van een ziekte. Aanleiding hiervoor is een uitspraak van de Rechtbank Gelderland.

Check vergelijkende voedingsclaims regelmatig

Vergelijkende voedingsclaims zijn claims waarbij de samenstelling van een levensmiddel wordt vergeleken met die van een reeks levensmiddelen van dezelfde categorie die niet zodanig zijn samengesteld dat hiervoor een voedingsclaim kan worden gemaakt.

De NVWA raadt aan om deze vergelijkende voedingsclaims, zoals “40 % minder vet” regelmatig opnieuw te bekijken, bijvoorbeeld eenmaal per jaar. Als reden hiervoor wordt aangevoerd dat de voedingswaarde van producten waarmee wordt vergeleken kan veranderen. Als dit het geval is klopt de vergelijkende voedingsclaim niet meer of is deze zelfs niet meer toegestaan.

Ook noemt de NVWA een aantal aandachtspunten voor vergelijkende voedingsclaims, gebaseerd op hoofdstuk II van de Guidance on the Implementation of the Claims Regulation van de Europese Commissie. Zo moeten onder andere:

• de producten waarmee wordt vergeleken worden vermeld;
• de vergelijking moet gemaakt worden met levensmiddelen van dezelfde categorie;
• producten van andere merken moeten in de vergelijking worden meegenomen;
• de vergelijking moet een significante vergelijking zijn; en
• het verschil in hoeveelheid moet worden vermeld;

De NVWA adviseert om kritisch te zijn of een vergelijkende claim wel eerlijke informatie geeft. Bij voedingsclaims zoals “light”, “minder vet” en “minder suiker” verwachten consumenten vaak dat deze producten minder energie bevatten dan het product waarmee wordt vergeleken, terwijl de hoeveelheid calorieën vaak maar iets minder is dan in de reguliere varianten.

Opletten bij gebruik afbeeldingen

Voorzichtigheid is geboden bij het gebruik van afbeeldingen. Afhankelijk van de context kan een afbeelding gezien worden als gezondheidsclaim. Als voorbeeld wordt de afbeelding van een hart(je) genoemd. Een afbeelding van een hart op een doos chocolaatjes met daaromheen een strik “voor Valentijn” wordt niet gezien als gezondheidsclaim. Staat er echter een hart(je) op een product waarop ook voedingsclaims staan over bijvoorbeeld verzadigd vet en natrium, dan wordt de afbeelding gezien als gezondheidsclaim.

Opletten bij “on hold” claims

De NVWA adviseert om aan de hand van een stappenplan te checken of een voedingsclaim  of gezondheidsclaim vermeld mag worden. Daarbij moet goed gelet worden of aan de voorwaarden voor het vermelden van de claim is voldaan. Zowel voedings- als gezondheidsclaims mogen alleen vermeld worden als zij zijn toegelaten. Een uitzondering hierop zijn de zogenaamde “on hold” gezondheidsclaims. Dit zijn claims waarvan de beoordeling op EU-niveau nog niet is afgerond. Het gaat hierbij met name om claims over kruiden of botanicals en kinderclaims.

Als een claim op de “on hold” lijst staat dan is er onderbouwing nodig op basis van algemeen aanvaard wetenschappelijk bewijs voor het gebruik van de “on hold” gezondheidsclaim. Het is met name van belang dat aangetoond wordt dat de hoeveelheid werkzame stof in het product voldoende is voor het geclaimde effect.

Als aan alle voorwaarden is voldoen dan mag een “on hold” gezondheidsclaim worden gebruikt totdat er een definitie EU-beslissing over is genomen. Bij “on hold” claims is het verstandig ook het stappenplan van de Keuringsraad te doorlopen. Verder is het belangrijk dat er een diclaimer wordt opgenomen. De Reclame Code Commissie vindt het namelijk misleidend wanneer “on hold” gezondheidsclaims zonder voorbehoud worden gemaakt. Een voorbeeld van een disclaimer is: "Gezondheidsclaim in afwachting van Europese toelating." 

Voedingsprofielen

Het onderwerp voedingsprofielen staat nog steeds op de agenda in Brussel. Voedingsprofielen zouden moeten voorkomen dat er een situatie ontstaat waarbij voedings- of gezondheidsclaims de algemene nutritionele status van een voedingsmiddel verhullen. Claims op levensmiddelen die veel suiker, vet of zout bevatten, zouden dan niet meer mogen.

De NVWA adviseert nu al om bij het maken van een voedings- of gezondheidsclaim op een levensmiddel met bijvoorbeeld veel vet of suiker kritisch te kijken of de consument de mogelijkheid geeft om een verantwoorde keuze te maken. Bij bijvoorbeeld een claim over toegevoegde vitamine in een snoepje raadt de NVWA aan om te kijken of het gepast is om deze claim te maken.

Handhaving NVWA

Over het algemeen controleert de NVWA projectmatig. Dit geldt ook voor de controle op voedings- en gezondheidsclaims. Echter ook klachten van consumenten, bedrijven en maatschappelijke organisaties kunnen aanleiding zijn voor controle. Met name wanneer de voedselveiligheid in het geding is of wanneer de consument misleid wordt, zal er opgetreden worden.